Infrastruktura podwójnego zastosowania (dual-use) to obiekty, technologie lub systemy cywilne, które mogą być wykorzystane do celów wojskowych w razie konfliktu lub kryzysu. (m. in. drogi, linie kolejowe, mosty, porty, lotniska czy obiekty hydrotechniczne, ale także sieci i instalacje zapewniające ciągłość dostaw prądu, systemy analizy danych satelitarnych, systemy autonomiczne/drony oraz technologie informatyczne) – które czasie pokoju pełnią typowe funkcje cywilne, a w razie kryzysu mogą zostać wykorzystane także do zadań związanych z bezpieczeństwem państwa.
Chodzi zatem o potencjalne użycie tej samej infrastruktury przez różne służby – bez konieczności jej przebudowy czy przeprojektowania.
Istotny jest zatem sposób zaprojektowania: nośność, parametry techniczne, położenie w sieci, dostęp do zaplecza logistycznego, tak aby na etapie przygotowania inwestycji oraz jej realizacji przewidzieć (i uzgodnić z właściwymi organami) jej funkcje.
Istotą przygotowania infrastruktury jest możliwość jej szybkiego „przełączenia” na tryb kryzysowy – bez utraty podstawowej funkcji obsługi ruchu pasażerskiego i towarowego.
W ustawie z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) pojęcie „dual use” (podwójnego zastosowania) realizowane jest na przykład poprzez przepisy dotyczące obiektów zbiorowej ochrony oraz infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań. Obiekty, które na co dzień służą celom cywilnym, w sytuacjach zagrożenia mają zapewniać bezpieczeństwo obywatelom.
W artykule 8 ustawa definiuje, co ustawodawca uznaje za kluczowe dla ochrony ludności, wskazując na zasoby, które muszą zachować ciągłość działania lub zostać zaadaptowane do nowych potrzeb – wskazując na infrastrukturę zapewniającą schronienie lub nocleg, sieci energetyczne, paliwowe i łączności, systemy zaopatrywania w wodę, żywność i produkty lecznicze.
Art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy wskazuje na planowanie i przygotowanie miejsc doraźnego schronienia oraz budowli ochronnych jako jedno z zadań obrony cywilnej, przy czym obiekty te w czasie pokoju pełnią swoje funkcje podstawowe (parkingi podziemne, metro, piwnice) posiadając jednocześnie przygotowanie do funkcji związanej z sytuacjami wyjątkowymi.
Nie można pominąć regulacji zakresie samej infrastruktury transportowej – w art. 39 i art. 42 ustawy – wskazano, iż plany ewakuacji ludności wymagają wskazania infrastruktury transportowej (lądowej, wodnej, powietrznej) oraz miejsca zakwaterowania w bezpiecznych rejonach, które będą miały zastosowanie w przypadku ewakuacji (art. 122 ustawy).
Także na poziomie unijnego ustawodawstwa zagadnienie infrastruktury dual use jest regulowane – wspomnieć można rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/1328 z dnia 10 sierpnia 2021 r. określające wymogi dotyczące infrastruktury mające zastosowanie do niektórych kategorii działań związanych z infrastrukturą podwójnego zastosowania zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1153.
Etap identyfikacji infrastruktury dual use, a także opracowania planów ewakuacji w gminach powinien był zakończyć się do końca 2025 roku. W wielu przypadkach proces ten faktycznie jeszcze trwa lub ujawniono istotną potrzebę przeprojektowania, przebudowy i inwestycji w tym obszarze.
Autorzy zwracają uwagę, iż odporność i należyte przygotowanie systemu to nie tylko kwestia parametrów technicznych infrastruktury, ale także czynnika ludzkiego – odpowiednio przygotowanego, przeszkolonego personelu zdolnego do podejmowania decyzji w warunkach niepewności. Tym samym konieczne jest wypracowanie procedur i instrukcji reagowania, a także intensywnych szkoleń pozwalających na prawidłowe reagowanie w sytuacji zagrożenia.
Bardzo istotne jest planowanie inwestycji, aby istotne elementy budownictwa kubaturowego czy sieci (korytarze, węzły, terminale) – mogły funkcjonować efektywnie zarówno w warunkach codziennych, jak i w scenariuszach nadzwyczajnych.
Pozwoli to na skrócenie reakcji administracji i służb w sytuacjach kryzysowych, zapewnienia wyższego bezpieczeństwa użytkowników i zmniejszy ryzyko paraliżu kluczowych funkcji gospodarki przy jednoczesnym efektywnym wykorzystaniu na cele funkcji obronnych takiej infrastruktury w przypadkach nadzwyczajnych.
Zespół Think-Tanku Forum Infrastruktury